Putnici koji se istočnim delom Republike Srpske upute od Lapišnice prema Rogatici odnedavno na više mesta pored puta nailaze na table sa natpisom „Put srpskih žrtava Starog Broda na Drini”. One nisu obični putokazi već podsetnik kuda su, pre više od osam decenija, desetine hiljada srpskih izbeglica bežale pred ustaškim jedinicama prema Drini, nadajući se da će preko nje pronaći spas u Srbiji.
U okolini mesta na kojem se, u dubinama Drine, nalazi groblje nevinih, ovih sedmica postavljaju se memorijalna obeležja posvećena žrtvama jednog od najvećih stradanja srpskog naroda u istočnom delu BiH tokom Drugog svetskog rata. Reč je o više od 6.000 nenaoružanih srpskih civila koje su 1942. godine ubili pripadnici ustaškog režima Nezavisne Države Hrvatske.
Pre nekoliko dana table su postavljene na pet lokacija na području opštine Rogatica, saopšteno je iz Javnog komunalnog preduzeća „Vrela Seljani” iz Rogatice. Prethodno su postavljene na više lokacija duž deonice od Lapišnice do Rogatice.
Gradonačelnik Istočnog Sarajeva Ljubiša Ćosić ranije je izjavio da je ta deonica dobila naziv „Put srpskih žrtava Starog Broda na Drini” kako bi putnike podsećala na stradanje srpskog naroda i pokušaj njegovog zatiranja na prostoru leve obale Drine. Projekat je realizovan uz saglasnost Ministarstva saobraćaja i veza Republike Srpske i „Puteva Republike Srpske”, kao i uz blagoslov njegovog visokopreosveštenstva mitropolita dabrobosanskog Hrizostoma. Ćosić je ukazao da će memorijalna obeležja svakog putnika podsetiti i na, kako je naveo, statističku činjenicu da je na prostoru koji je obuhvatala Nezavisna Država Hrvatska, sa leve strane Drine, trebalo da živi 3,21 milion Srba, dok ih danas ima oko milion.
„Svaki kilometar od Lapišnice do Rogatice opominje na cenu slobode i podseća da staza kojom danas slobodno hodamo nosi na sebi stope našeg naroda gonjenog ka Drini s ciljem sistematskog zatiranja”, ukazao je Ćosić.
Tragedija koja je ovaj prostor obeležila dogodila se u proleće 1942. godine. Ustaške jedinice predvođene Jurom Francetićem pokrenule su ofanzivu s namerom da proteraju i pobiju srpsko stanovništvo istočnog dela BiH, nastojeći da ostvare cilj – utvrđivanje granice NDH na Drini. Ispred jedinica koje su napredovale, kolone ljudi su u strahu za život tražili put prema Srbiji. Međutim, u Višegradu su prelaz preko Drine blokirali Italijani, pa je deo naroda, po teškom terenu i izložen napadima, nastavio prema Starom Brodu i Miloševićima.
U ova dva mesta izvršen je najveći pokolj. Ubijeno je više od 6.000 nenaoružanih Srba, isključivo civila sa područja Sarajeva, Sokoca, Olova, Kladnja, Rogatice, Han Pijeska i Višegrada, koji su pokušavali da pređu reku i pronađu spas u Srbiji.
Deo izbeglica utopio se u Drini bežeći od ustaša. Posebno potresne su zabeleške hroničara o stotinama devojaka koje su se žrtvovale skakanjem u Drinu. Najmasovnije ubijanje izvršeno je 22. marta 1942. godine, ali su zločini trajali do početka maja. Prema svedočenjima, ljude nagomilane na obali napadale su ustaše, ubijale ih, mučile, silovali su žene i bacali su žrtve u vodu.
Danas se u Starom Brodu nalazi i Spomen-muzej žrtvama, u kojem je postavljeno 27 skulptura sa 39 likova. One simbolizuju zbeg i tragičan ulazak srpskih majki sa decom u naručju u nabujalu Drinu. U kamenim pločama uklesana su imena ubijenih.
Mobilna aplikacija za prezentaciju Donje Gradine
Posetiocima Spomen-područja Donja Gradina od sada je na raspolaganju mobilna aplikacija koja omogućava detaljnije upoznavanje memorijalnog kompleksa putem audio i video sadržaja, izjavila je direktorka ove ustanove Tanja Tuleković. Ona je navela da je aplikacija osmišljena s ciljem unapređenja prezentacije memorijala, lakše dostupnosti istorijskih i edukativnih sadržaja, ali i omogućavanja posetiocima da samostalno istražuju i upoznaju jedno od najvećih stratišta u okviru koncentracionog logora Jasenovac. Ipak, savremene tehnologije predstavljaju dopunu, a ne zamenu za neposredan stručni pristup i istorijske časove koje realizuju kustosi Spomen-područja. Mobilna aplikacija „Donja Gradina memorijal” dostupna je na platformi „Gugl plej” na srpskom, engleskom i romskom jeziku.
politika.rs
